Duurzame opwek van energie (grootschalig)

Montferland staat voor de opgave om energieneutraal te worden in 2030. Naast energie besparen betekent dit ook dat we onze energie duurzaam moeten gaan opwekken. De gemeente is daarom eind 2018 het traject 'Ruimte voor duurzame energie' gestart waarin er binnen de gemeentegrenzen gezocht wordt naar ruimte voor het opwekken van duurzame energie met windmolens en zonnevelden.

In onderstaande beleidsnotitie 'Montferland, op weg naar energieneutraal 2030' uit 2016, is berekend wat er voor nodig is om als gemeente energieneutraal te zijn in 2030. Deze berekening is gebaseerd op verbruiksgegevens voor de gemeente voor 2012 uit de landelijke klimaatmonitor: 2012 wordt gebruikt als referentiejaar. Op basis hiervan is bekeken wat er (vanaf 2013) bespaard en duurzaam opgewekt moet worden.

Opgave en energiemix

Om de doelstelling te halen moet er 55% worden bespaard op warmte en 20% op elektriciteit. Het energieverbruik dat na het behalen van die besparingen overblijft, moet duurzaam worden opgewekt middels diverse bronnen. In 2016 is een mogelijke mix aan duurzame energiebronnen voor Montferland berekend (NB: gebaseerd op de technische ontwikkelingen t/m 2016):

Geschatte elektriciteitsvraag 2030: ±144 GWh

  • 93 GWh met windturbines = 15 windturbines (inclusief bestaande 2 windturbines bij Netterden-Azewijn);
  • 12 GWh zon op (bedrijfs)daken = 101 installaties;
  • 37 GWh grondgebonden zonneveld = 44 ha aan zonneparken;
  • 3 GWh bio-energie (hout en mest);

Geschatte warmtevraag 2030: ±205 GWh

  • 99 GWh met biogas = 4 bio-vergistingsinstallaties;
  • 22 GWh met biomassa = 7 biomassa-installaties;
  • 88 GWh met all-electric = 70 GWh omgevingswarmte + 18 GWh elektriciteit

De genoemde duurzame bronnen zijn uitwisselbaar met elkaar, bijvoorbeeld zon versus wind, zo lang als er maar genoeg elektriciteit en warmte wordt geproduceerd om in onze vraag hiernaar te kunnen voldoen. Wel is een mix van diverse duurzame energiebronnen wenselijk om te zorgen dat er een goede balans is in vraag en aanbod van energie. Daarmee wordt onze toekomstige energievoorziening minder kwetsbaar.

Traject 'Ruimte voor duurzame energie'

Voor het opwekken van duurzame energie is ruimte nodig. De ruimtelijke impact en beleving van een windturbine is anders dan van een zonneveld. Om te zorgen voor goede inpassing van windmolens en zonnevelden is het van belang om de juiste condities en voorwaarden te bepalen waar duurzame energieprojecten aan moeten voldoen. Daarom is de gemeente in 2018 het traject 'Ruimte voor duurzame energie' gestart om een ruimtelijk afwegingskader op te stellen. Zo’n kader biedt houvast bij het ontwikkelen van initiatieven om lokaal duurzame energie op te wekken.

Met het ruimtelijk afwegingskader zorgt de gemeente voor een goede ruimtelijke en maatschappelijke inpassing van grootschalige opwek van duurzame energie (wind- en zonne-energie) in het landschap.

Het traject is in oktober 2018 gestart en wordt afgerond met het vaststellen van het ruimtelijk afwegingskader door de gemeenteraad. Hieronder vindt u meer informatie over de verschillende stappen in het traject.

Met het afwegingskader zorgt de gemeente voor een goede ruimtelijke en maatschappelijke inpassing van grootschalige opwek van duurzame energie (wind- en zonne-energie) in het landschap.

Het traject is in oktober 2018 gestart en in juli 2020 afgerond met het vaststellen van het afwegingskader door de gemeenteraad. Hieronder vindt u meer informatie over de verschillende stappen in het traject.

1. Onderzoek wettelijke belemmeringen

De eerste stap in het traject 'Ruimte voor duurzame energie' was het onderzoeken van de wettelijke belemmeringen voor wind- en zonne-energie in de gemeente Montferland. Hierbij kunt u denken aan o.a. bebouwing, infrastructuur en kabels en leidingen voor elektra en gas. Dat leverde drie kaarten op die weergeven waar in de gemeente windenergie en zonne-energie in principe mogelijk zijn (cq. er geen wettelijke belemmeringen zijn). Het onderzoek doet geen uitspraken over de wenselijkheid en inpasbaarheid van duurzame energie in de betreffende gebieden. Daarvoor zijn de gebieden nog verder geanalyseerd, waarbij ook rekening is gehouden met landschappelijke waarden en ruimtelijke inpassing.

    2. Discussieavond gemeenteraad

    In november 2018 zijn de resultaten van het onderzoek naar de wettelijke belemmeringen gepresenteerd aan de gemeenteraad tijdens een discussieavond.

    3. Startbijeenkomst

    De startbijeenkomst van het traject 'Ruimte voor duurzame energie' vond plaats op 11 december 2018 waarvoor stakeholders en inwoners waren uitgenodigd. Doel van de bijeenkomst was om de inwoners van Montferland te enthousiasmeren en te betrekken bij het proces om tot een ruimtelijk afwegingskader te komen. Ook werden de kaarten uit het onderzoek uit stap 1 gepresenteerd als tussenresultaat en kon men op de energiemarkt informatie inwinnen bij o.a. het Agem energieloket, de Achterhoekse Groene Energiemaatschappij en de Energiecoöperatie Montferland Klimaatneutraal.

    4. Discussieavonden bewoners en stakeholders

    In januari en februari 2019 werden discussieavonden georganiseerd waar inwoners en stakeholders mee konden praten over het thema. De belangstelling was groot, dus werden er in totaal vier avonden georganiseerd met ca. 60-70 deelnemers per avond. Tijdens deze avonden konden de deelnemers hun wensen en ideeën met de gemeente delen, zodat de gemeente beter kon bepalen welke voorwaarden zij moet gaan stellen aan het ontwikkelen van grootschalige duurzame energieprojecten.

    Tijdens de discussieavonden werden met de Challenge Montferland Energieneutraal ook locaties binnen de gemeente verkend waar zonne-energie en windenergie mogelijk zijn. Voor de Challenge werd gebruik gemaakt van een gecombineerde kaart die weergaf waar in de gemeente mogelijkheden zijn voor windenergie en zonne-energie.

    NB: de mogelijkhedenkaart is een afgeleide van de  kaarten uit het onderzoek naar wettelijke belemmeringen (stap 1). Het onderzoek doet geen uitspraak over de wenselijkheid of inpasbaarheid. De kaart geeft slechts weer waar zonne-energie en windenergie niet op voorhand zijn uit te sluiten en is tijdens de discussieavonden ingezet als gespreksmiddel.

    Met het afsluiten van de discussieavonden werd deze fase voor het aanleveren van ideeën en wensen door stakeholders en bewoners afgerond. De presentatie die tijdens de discussieavonden is gegeven, de mogelijkhedenkaart die gebruikt werd voor de Challenge Montferland Energieneutraal en het samenvattende participatieverslag vindt u hieronder.

    5. Landschappelijke analyse

    Synchroon aan de discussieavonden werd in februari 2019 een landschappelijke analyse uitgevoerd waarbij is gekeken naar de landschappelijke en cultuurhistorische waarden van de verschillende gebieden binnen de gemeente Montferland. Zodoende is inzicht verkregen in de landschappelijke draagkracht van deze gebieden voor grootschalige duurzame energie opwek met wind- en zonne-energie.

    6. Tussentijdse behandeling door college en gemeenteraad

    Het ruimtelijk afwegingskader wordt gebaseerd op drie bouwstenen:

    • Onderzoek naar wettelijke belemmeringen: waar zijn zonne-energie en windenergie binnen de gemeentegrenzen niet op voorhand uit te sluiten?
    • Discussieavonden met inwoners en stakeholders: waar zien we mogelijkheden voor zonne-energie en windenergie en welke voorwaarden zijn daarbij belangrijk?
    • Landschappelijke analyse: in welke gebieden in de gemeente is landschappelijke draagkracht voor zonne-energie en windenergie?

    De (losse) resultaten van de drie bouwstenen zijn op 12 maart 2019 teruggekoppeld aan het college van burgemeester en wethouders en vervolgens ook gedeeld met de deelnemers van de discussieavonden. Daarnaast vond er tijdens de raadsvergadering van 18 april 2019 ook een tussentijdse terugkoppeling plaats aan de gemeenteraad en is ingestemd met een voorstel voor het vervolgtraject.

    In april heeft het college een nieuw raadsvoorstel gemaakt waarin zij aan de gemeenteraad een aantal hoofduitgangspunten heeft voorgesteld. Op 5 juni en 13 juni is het raadsvoorstel behandeld door de raadscommissie Ruimte en Financiën en de gemeenteraad.

    Tijdens de raadsvergadering van 13 juni jl. heeft de gemeenteraad ingestemd met het raadsvoorstel over de te hanteren hoofduitgangspunten.

    7. Gebiedsdialoog windenergie

    Eén van de door de gemeenteraad vastgestelde hoofduitgangspunten betreft het aanwijzen van één gebied waar windenergie wordt toegestaan, in Lengel-zuidoost/Azewijn-zuid.

    In september 2019 heeft de gebiedsdialoog wind plaatsgevonden. De gemeente is hierbij in gesprek gegaan met de direct omwonenden en betrokkenen van het aangewezen zoekgebied over de te stellen voorwaarden in het beleidskader. Deelnemen aan de gebiedsdialoog kon op twee manieren, namelijk door een (online) vragenlijst in te vullen en door deel te nemen aan één van de live gebiedssessies.

    De resultaten van de gebiedsdialoog zijn ingezet als aanvullende input bij het opstellen van het afwegingskader.

    8. Vaststelling en afronding

    In 2020 heeft het ruimtelijk afwegingskader concreet vorm gekregen. Na de terinzagelegging van het ontwerp kader waarover afsluitend nog 2 informatiemarkten zijn georganiseerd in januari, heeft de gemeenteraad op 2 juli 2020 het afwegingskader vastgesteld. Met het vaststellen van het kader is het traject ‘Ruimte voor duurzame energie’ afgerond en kunnen initiatiefnemers zich melden met hun projectidee. Initiatiefnemers die met hun projectidee voldoen aan de gestelde voorwaarden in het afwegingskader worden uitgenodigd voor een verkennend gesprek. Het vastgestelde afwegingskader vindt u hier: